Smnewstl.com—Prezidénsia Repúblika, liu husi Unidade Servisu Sosiédade Sivil no Apoiu Sosiál Palásiu Prezidensiál, Quarta feira ne’e fó apoiu fasilidade eskola no ekipamentu desportu ba Eskola Ensinu Baziku Filial Dom Carlos Filipe Ximenes Belo Darefana Primeiru Segundu no Terseiru Siklu iha Suku Namanei, Postu Kelikai Antigu, Munisipiu Baukau.

Eskola Ensinu Báziku (EB) Dom Carlos Filipe Ximenes Belo, ne’ebé iha istória bo’ot iha tempu rezisténsia, hetan apoiu fasilidade eskola no ekipamentu desportu husi Prezidénsia Repúblika, liu husi Unidade Sosiédade Sivil no Apoiu Sosiál Palásiu Prezidensiál. Entrega ajuda ne’e iha Kuarta-feira (03/09) iha Darnafa-Namanei, Postu Quelecai-Antigu, Munisipiu Baucau.

Eskola Dom Carlos Filipe Ximenes Belo iha Tempu Rezisténsia (1990)
Eskola Ensinu Báziku Dom Carlos Filipe Ximenes Belo, ne’ebé iha tempu okupasaun Indonézia koñesidu nu’udar ‘SD Darnafa’, loke husi Dom Belo rasik, iha tinan 1990 no sai fatin istóriku ba luta rezisténsia nasionál. Dom Carlos rasik hatutan ninia objetivu barak, nia harii eskola refere la’ós deit ba prosesu aprendisajen, maibé mos nu’udar fatin kladestina iha rezisténsia nian.

Iha momentu ne’ebá, kapela seidauk iha. Nune’e misa no sakramentu balun halo deit iha eskola ida nee. Barak liu gerilleiru sira husi ai-laran simu batizmu iha fatin refere. Tanba iha tempu okupasaun, militár TNI no grupu milísia lahalo patrulamentu rigorózu iha area refere. “SD Darnafa” fatin ne’e izoladu tebes do’ok husi Villa. Ninia lokalizasaun ne’e sai estratéjiku ba gerilleiru sira atu organiza sorumutu no halo kontaktu ho rezisténsia sira.

Lia nain sira iha fatin refere haktuir; Rai ‘Darnafa’ konsidera lulik tebes konforme hato’o husi lia-nain sira, nune’e haforsa di’ak liu tan rezisténsia sira nia ligasaun ho kultura lokál. Tan ne’e, forsa militár sira lakonsgue tama iha ne’ebá to’o Timor hetan Ukun-an.

Gerilleiru nia emar sira hala’o atividade rezisténsia iha area ne’e. Komandante saudozu “Ran-Nakali” uza hanesan base kontaktu ho juventude iha Villa no komadante “Somocho” mos tau base iha fatin ne’e, hafoin nia ba fali parte Região IV, hamutuk ho Nino Konis Santana. Komandante seluk hanesan Cornelio Gama “L7” no Saudozu Cipriano “Rodak” (Roda Bulak) mos mai hetan ligasaun no apoiu iha area ne’e.

Pe. João de Deus, bainhira halo vizita ba eskola (SD Darnafa), uja mos oportunidade atu halo atividade pastoral no kladestina. Durante vizita, nia sempre lori batina-2 ida ba nia, batina ida ba komadante Gerilleiru FALINTIL ruma.
Pe. João de Deus ajuda fasilita ligasaun gerilleiru ho komunidade. Bainhira komandante rezisténsia sira presiza tu’un ba villa, sira sa’e hamutuk ho kareta ida ho padre no liu husi Inimigu nia le’et. Padre sira fó batina atu komandante rezisténsia sira sai hanesan pastór/padre, atu labele deskonfia nuudar suspeita ida husi ai-laran.

Estratéjia ne’e uza hodi halo enkontru ho juventude no komunidade hodi fó orientasaun, informasaun, no motivasaun ba juventude rezisténsia sira iha Villa.
Restaurasaun Indepedensia 2022:
Liu tiha, restaurasaun independénsia, eskola ne’e muda naran ba “Dom Carlos F. Ximenes Belo”, nu’udar homenagem ba Laureadu Nobel ba Paz, nomos ninia kontribuisaun ba Luta Indepedénsia.

Apesar husi istória ne’e, agora dadaun eskola refere ninia status hanesan eskolá katólika. Governu seidauk fó prioridade máximu ba fasilidade báziku eskola nian, hanesan meza, kadeira, bibleoteka no materiais pedagójiku sira seluk tan.

Diretór EB Dom Carlos Filipe Ximenes Belo, Egidio Gusmão no komunidade lokál kontinua apela ba governu atu fó atensaun mos ba eskola Katóliku sira, tanba kontribui signifikante ba edukasaun no mos rezisténsia nasionál.

“Profesor no estudante sira iha ne’e, hotu-hotu mesak Timoroan deit. Ami hakarak Governu tau matan ba eskola katóliku sira hanesan mos governu tau matan ba eskola públiku sira seluk, tanba sira mos fó kontribuisaun bo’ot ba luta independénsia.” Hateten Egidio iha Darnafa.
ne’e, ekipa Prezidénsia Repúblika transporta uluk Kadeira hamutuk 25, sei falta kadeira 75 no meza hamutuk 21, sei falta meza 79, totál meza-kadeira hamutuk 2000. Kuadru aprendizajem hamutuk 6, komputadór ho marka hp-1, printer ho marka hp 1 no ekipamentu desportu inklui sepatu-roupa. Apoiu ida ne’e parte husi inisiativa Prezidente J. Ramos-Horta nian, hodi responde ba proposta eskola refere. Parte ekipamentu desportu hetan donasaun husi Sr. Franklin, Prezidente nia belun di’ak iha Hong Kong.

Asesor Fraternidade Umana, Nuno Horta, dehan apoiu ne’e sai resposta imediata tanba “Eskola ne’e iha los área rurál presiza tebes fasilidade atu alkansa estudante sira nia prosesu aprendisajen.” Dehan Nuno Horta.

Entretantu Estudante Lizia Arlindo Soares hato’o nia espresaun kontente: “Dalaruma ami estudante nai rua tenke okupa meza ida deit. Agora ho apoiu ida ne’e, ami bele aprende di’ak liu.” Dehan Lizia.

Eskola Dom Carlos Filipe Ximenes Belo, ho totál alunos 256 no profesór hamutuk nain-8, eskola refere sei hela hanesan símbolu rezisténsia no esperansa ba foinsa’e sira maibé mos sei hasoru desafiu iha prosesu aprendisajen tanba falta atensaun husi governu ba edukasaun Katóliku iha Timor-Leste(*/Smnews)
Beta feature
Beta feature
Beta feature
Beta feature
Beta feature
Beta feature
Beta feature
Beta feature
Beta feature
Beta feature
Beta feature
Beta feature
Beta feature
Beta feature
Beta feature
Beta feature
Beta feature
Beta feature
Beta feature
Beta feature
Beta feature







Leave a Reply